Nguy cơ & hậu quả

Ai là người có nguy cơ bị sỏi mật?
– Theo thống kê thì 98% con người đều có sạn trong gan và mật.

– Những người sau độ tuổi 40 có nguy cơ bị sỏi mật nhiều hơn những thanh thiếu niên.

– Các phụ nữ sinh nở nhiều hoặc uống thuốc ngừa thai, vì hormon estrogen của nữ làm gia tăng nồng độ cholesterol trong mật và giảm sự co bóp của túi mật gây nên nguy cơ gia tăng sỏi mật.

– Những người có chế độ ăn nhiều chất béo hoặc ít chất sợi .

Có 2 dạng chất sợi: hòa tan và không hòa tan.

+ Chất sợi hòa tan (có trong yến mạch, lúa mạch, quả hạnh, đậu, đậu lăng, đậu hòa lan và nhiều loại trái cây, rau cải…) có thể ngấm nước và trở thành dung dịch gel trong đường tiêu hóa. Hỗn hợp gel này làm chậm sự tiêu hóa và tốc độ hấp thu chất dinh dưỡng từ dạ dày, ruột non.

+ Chất sợi không hòa tan (có trong rau cải, trái cây…) không được tiêu hóa bởi hệ tiêu hóa của con người nhưng thúc đẩy sự di chuyển của thức ăn từ dạ dày xuống ruột và đóng khuôn của phân.

– Những người bị bệnh đường ruột làm mất muối mật chăng hạn như là bệnh Crohn, hoặc là do yếu tố di truyền.

– Những người bị béo bệu, béo phì hoặc sụt cân nhanh. Theo thống kê của bệnh viện Việt Đức thì ở Việt Nam gần 42% bệnh nhân sỏi mật bị béo phì.

– Những người có vệ sinh ăn uống kém có thể làm gia tăng số lượng sắc tố bilirubin trong mật và tạo thành sỏi sắc tố.

– Những người bị táo bón vì táo bón tạo ra cơ hội cho vi trùng đường ruột phát triển, dẫn đến viêm tá tràng, túi mật và ống mật, do đó nó làm cho mật dễ lắng xuống tạo thành sỏi.

Chuyện gì xảy ra khi không điều trị?

– Nếu không chữa trị kịp thời thì sỏi mật có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng vì chúng có thể di chuyển trong những ống túi mật hoặc ống mật chủ và gây ra tắc nghẽn. Lúc này mật không được lưu thông và chất dịch từ gan vẫn được sản xuất và tích tụ trong túi mật, gây chướng (viêm và sưng phồng) trong túi mật hoặc ống dẫn. Các thành ống mật sẽ bị căng ra rồi tạo thành những cơn co thắt cơ và người bệnh sẽ cảm giác được dấu hiệu nổi bật sau.

– Người bệnh sẽ bị đau dữ dội ở dưới sườn bên phải, cảm giác đau truyền ngược lên phía trước vai. Cơn đau có thể kéo dài hàng giờ kèm theo các hiện tượng buồn nôn hay nôn, bụng đầy hơi, lòng trắng mắt hơi vàng. Hiện tượng bị sốt, người run là dấu hiệu ống dẫn mật hoặc túi mật đã bị bội nhiễm hoặc túi mật căng to có thể gây thấm mật phúc mạc. Khi đó, bệnh nhân cần được đưa tới bệnh viện ngay để cấp cứu kịp thời. Tùy trường hợp đau mà bệnh nhân sẽ phải mổ cấp cứu hay chỉ cần uống thuốc giảm đau chống viêm và theo dõi những ngày sau đó.

Lưu ý:

+ Những chú giun đũa từ ruột chui vào ống mật và chết trong đó cũng gây viêm và tắc nghẽn ống mật. Trường hợp này hay xảy ra ở trẻ nhỏ và phải mổ cấp cứu.

+ Khi bị viêm túi mật mà không chửa trị thì có thể bị dẫn đến bệnh áp-xe gan, nghĩa là tích tụ mủ trong gan, hoặc nhiều biến chứng khác do nhiễm trùng.

+ Ngoài ra còn có thể bị hoại tử túi mật (trường hợp chứng viêm và chướng túi mật ngăn chặn dòng máu chảy đến túi mật, làm túi mật không hoạt động nữa). Điều này làm tăng nguy cơ vỡ túi mật, làm chất lỏng tràn ra ngoài vào trong khoang bụng.

Sỏi Mật

Sỏi mật là gì?
Sỏi mật là tổng hợp các chất dưới dạng sỏi được tìm thấy phần lớn trong túi mật và những phần còn lại trong ống gan hoặc ống dẫn mật chung. Sỏi mật được tạo thành bởi mật cứng và mật cứng lại được sản xuất trong gan.

Mật là một chất lỏng giúp hệ thống tiêu hóa phá vỡ và phân hủy chất béo trong cơ thể, và nó được tạo thành từ cholesterol, nước, chất béo, muối mật và biliburin (biliburin là kết quả của sự phân hủy các tế bào máu, và các chất nầy được sản xuất trong gan và lưu trữ trong túi mật, chúng có tác dụng hòa tan cholesterol béo để vận chuyển các chất béo này qua các ống dẫn).

Sự hình thành của sỏi mật và các loại sỏi mật

Sỏi mật được hình thành là do sự mất cân bằng giữa các thành phần cholesterol, nước, chất béo, muối mật và biliburin. Chẳng hạn như trong trường hợp nhiều chất cholesterol, biliburin hoặc muối mật sẽ khiến mật bị thiếu nước. Điều này dẫn đến sự xơ cứng và hình thành sỏi mật.

Có 2 loại sỏi mật. Chúng được phân biệt ra là loại sỏi cholesterol và loại sỏi sắc tố.

Sỏi cholesterol

Được hình thành do các chất cholesterol có nhiều trong hệ thống và không được phân hủy lẫn hòa tan trong muối mật, vì sự gia tăng của cholesterol trong mật đã làm mất khả năng hòa tan của muối mật. Trong trường hợp này các chất cholesterol bám vào nhau để lớn dần lên và hình thành sỏi mật.

Cũng được hình thành do sự giảm số lượng muối mật, hoặc sự giảm khả năng co bóp của túi mật đã khiến mật ở lại trong túi mật một thời gian dài, hoặc túi mật rỗng – hiện tượng này thường gặp do sinh đẻ nhiều.

Ngoài những nguyên nhân trên, sỏi cholesterol cũng có thể hình thành do biến chứng từ một số bệnh tiêu hóa như bệnh Crohn, cắt đoạn hồi tràng, dùng nhiều một số dược phẩm clofibrate hoặc estrogen.

Sỏi cholesterol thường đơn độc, không cản tia X và có màu nhạt.

Sỏi mật Sỏi mật Sỏi mật Sỏi mật

Sỏi sắc tố
Được hình thành do nồng độ biliburin trong hệ thống cao hoặc cấu trúc biliburin bị thay đổi. Sỏi sắc tố thường gặp ở những người mắc bệnh về máu có thể gây ra phá hủy hồng cầu nhiều làm gia tăng số lượng bilirubin trong mật.

Có 2 loại sỏi sắc tố:

Loại sỏi sắc tố đen xảy ra do số lượng biliburin có quá nhiều trong mật. Số lượng biliburin nhiều này bám vào các khoáng chất khác như canxi để hình thành các hạt sắc tố. Theo thời gian dài chúng bắt đầu lớn lên và trở thành sỏi sắc tố đen, cứng và có dạng như đá.

Soi_mat_us_05

Loại sỏi sắc tố nâu xảy ra khi vi khuẩn từ tá tràng (phần đầu tiên của ruột non) xâm nhập vào túi mật, làm thay đổi cầu trúc của các biliburin và những biliburin bị thay đổi này kết hợp với canxi lẫn chất béo trong mật rồi hình thành ra sỏi sắc tố nâu.

Soi_mat_us_06